De oprichting van de ambachtschool van Drachten in 1909 betekende dat een begin werd gemaakt met het bijspijkeren van een door de industriële revolutie blootgelegde ontoereikende vakopleiding. Men moet zich niet voorstellen, dat de oprichting van de school in Drachten zo gemakkelijk van stapel is gelopen. In 1898 werd een Commissie voor Ambachtsonderwijs ingesteld, maar pas in de vergadering van 20 december 1907 werd de Vereniging Ambachtsschool voor Drachten en Omstreken defi nitief opgericht. Leden van het eerste bestuur waren de heren J.M. Houwen voorzitter, J. Posthumus secretaris, W. Dorenbos penningmeester en de heren E. Kuiken, T.G. van Manen, E. Boonstra, F. Park, J.R. IJtsma en J. Duursma. In 1909 werd begonnen met de bouw van de school aan de Zuiderstraatweg (nu Burg. Wuiteweg). Het maken van een ontwerp, bestek en tekening was opgedragen aan de architecten G.Kijlstra en D. van Manen. De bouw werd gegund aan de aannemers G. Kijlstra en S. de Boer. De totale kosten voor de bouw bedroegen f. 32.000.( N.B. de laatste verbouwing in 1969 kostte f. 3.200.000.-- !) Op 4 november 1909 geschiedde de officiële opening door de Commissaris van de Koningin Baron van Harinxma thoe Slooten in het bijzijn van vele genodigden, waaronder een vertegenwoordiger namens de Minister van Binnenlandse Zaken, een lid van de Tweede Kamer en uiteraard de Burgemeester van Smallingerland. Een mooi detail is nog dat op de openingsdag van de school de bevolking van Drachten deze gebeurtenis nog eens extra benadrukte door de vele vlaggen, die Drachten een feestelijk aanzien gaven.

De eerste leerlingen in 1909
De lessen begonnen op maandag 8 november 1909. Van de 23 toegelaten leerlingen stapten er op 8 november 1909 twaalf bij leraar Korpershoek het timmerlokaal binnen, drie bij de legendarische schildersleraar Johs. H. van den Ham. De acht toekomstige smeden moesten met de praktijklessen bij leraar A. Bos wachten tot die op 1 december 1909 in dienst kon komen. Een van de eerste leerlingen was Pieter Bonnet.  Hij is bekend geworden door het bezit van de compleetste en boeiendste verzamelingen op projectiegebied. Amper tien jaar woonde George Slieker (1861- 1945) in Drachten en trok met zijn kinematograaftent (een tent-bioscoop ) vanuit z’n woonplaats langs stad en dorp. Pieter Bonnet was verschillende malen bij Slieker wezen kijken en zat er vol van. Met o.a. 4000 toverlantaarnplaatjes is zijn collectie één van de drie unieke verzamelingen op dit gebied in Europa. Na zijn overlijden is de collectie in de Stichting “Museum Laterna Magica” ondergebracht en bevindt zich in Sloten. Dat terugkijken brengt de verleiding mee om je in allerlei statistieken te storten, maar we zouden de school geen recht doen als tenminste de startcijfers van 1909 hier niet werden vastgelegd: van de 23 leerlingen kwamen zestien uit Smallingerland, zes uit Opsterland en één uit Tietjerksteradeel.

Directeuren, leraren en conciërges
De eerste directeur was F. Miedema (tot 1941) en de eerste conciërge A. van Bruggen (tot 1944). De eerste leraren waren zoals genoemd: de heer Korpershoek voor timmeren, de heer Johs. H. van den Ham voor schilderen en de heer A. Bos voor de smederij. Directeuren van de school waren achtereenvolgens: heren Miedema (1909-1941), Hubbeling (1941- 1948), Bouwman (1948- 1960) en Roelé (1960-1984) Ieder van hen heeft binnen hun eigen tijdsgewricht een stempel op het karakter van de Ambachtsschool gedrukt. De periode Miedema (1909- 1941) kan worden gezien als die van de uitbouw van de ambachtsschoolgedachte en verbreding van de basis. P. L. Hubbeling (1941-1948) balanceerde als het ware op de scheiding van twee tijdperken in de ontwikkeling van het beroepsonderwijs oude stijl naar de tijd, dat dit onderwijs ging opleiden naar gespecialiseerd, lees “hoger” beroepsonderwijs. W.H. Bouwman (1948- 1960) eff ende de weg voor De Zuiderstraatweg omstreeks 1915. Links de Ambachtsschool. een jongere generatie onderwijskrachten in het beroepsonderwijs en Sietze Roelé (1956-1960-1984) kreeg bijna 25 jaar de gelegenheid om van de Ambachtsschool een Scholengemeenschap te maken. Conciërge Auke van Bruggen was een markante figuur en het was even wennen toen Sietze Douma op 25 april 1944 de stofdoeken en dweilen én het gezag van Van Bruggen overnam. Douma trof in de school omstandigheden aan, waarmee conciërge en onderwijsstaf al 35 jaar aan gewend waren. Niemand viel het op dat er geen ventilatie mogelijkheden waren, behalve tuimelramen in het dak, die met touwen bediend moesten worden. Het uitkloppen van stofdoeken gebeurde in de w.c.ruimte! Het is dan ook geen wonder, dat het stof zich ophoopte. En dat al jaren deed. Vooral op plaatsen, die niet direct in het oog liepen. Er was in die tijd door oorlog en bezetting, die gepaard ging met het wegroven door de Duitsers van alles, wat voordien tot de normale huishoudelijke zaken behoorde, gebrek aan alles. In de school deed zich een geweldig gebrek aan schoonmaakartikelen gelden. Zeep en soda, sponzen en zemen, het was er minder dan mondjesmaat. Conciërge Van Bruggen en zijn werkster, de bejaarde vrouw Bos, streden een bij voorbaat verloren strijd tegen stof en …… vlooien.

Nieuwe mogelijkheden voor ambachtsschoolleerlingen en LTS-ers
Generaties Ambachtsschoolleerlingen hebben de Ambachtsschool van Drachten niet anders gekend dan als vakopleiding voor timmerlieden, smeden en schilders. Tot ver na 1945. In 1954 kwam een door de heer Adriaan Brandt, chef van de Philips-werkplaats in Drachten, geleide vakopleiding op gang. Het werd een samenspel tussen Philips en de LTS. De heer Brandt gaf er in de fabriek de leiding aan. Hij werd daar terzijde gestaan door de heer C. Foekens als instructeur en de heer M. Turnhout voor de opleiding tot matrijzenmaker. Directeur W.H. Bouwman van de LTS verzorgde in de leslokalen van zijn school de theoretische opleiding. In april 1957 kregen dertien jongens uit Drachten in Eindhoven uit handen van hun hoogste baas ir. Frits J. Philips het met die opleiding verdiende vakdiploma. Hiermee werd een eerste lichting afgeleverd van het samenspel tussen school en bedrijf, tussen theorie en praktijk. Zo echt in de geest van “de ene hand, die de andere wast”. Op 27 januari 1958, drukte mevrouw M.M. Hopperus Buma-Kolff in de LTS op een knop en zette daarmee geheel in stijl een andere nieuwe opleiding in gang, namelijk die van de elektrotechniek. Officieus draaide deze al een jaar maar stak toen pas echt van wal. Eerste leraar was Roelé. Na diens benoeming tot directeur in 1960 werd hij opgevolgd door Lieuwe Schuurmans.

Bakkersopleiding
Met een hap uit een taartje startte de inspecteur van het nijverheidsonderwijs in Friesland, de heer L. van Waegeningh de nieuwe opleidingsmogelijkheid tot bakker. De Drachtster LTS was de tweede technische school in Friesland die een bakkerscursus aan de opleidingsmogelijkheden verbond, met als leraar de heer Terpstra. Dat er bijna tien jaren nodig waren om het zover te krijgen, maakt wel duidelijk, dat er nogal wat werk verzet moest worden. Dat memoreerde voorzitter oudburgemeester Barend Hopperus Buma van Smallingerland, nadat ieder geproefd had wat de zestien jonge bakkers gebakken hadden. Voor de metselafdeling moest worden uitgeweken naar het houten noodgebouw. Hier werd het vak onderwezen vanaf 1957 door mijn vader de heer P. van der Velde

Uitbreiding en verbouwingen
Behalve het bijbouwen van een grote timmerwerkplaats in 1926 bleef de school tot het zilveren jubileum in 1934 in dezelfde staat als bij de stichting in 1909. Uit Den Haag kwam in 1934  als jubileumgeschenk de toestemming om een werkplaats voor autotechniek in te richten. De eerste echte verbouwing annex uitbreiding gebeurde in 1952. Maar toen die in gebruik werd genomen bleek er alweer te weinig ruimte te zijn om de gestaag toenemende stroom leerlingen een plaatsje te geven. De nood in Drachten werd in 1956 wat gelenigd door het bijplaatsen van een houten noodschool bij de LTS. In de zestiger jaren kwam een plan op tafel om de LTS uit te breiden met een praktijkvleugel van 2400 vierkante meter. De nieuwbouw zou voorafgaan aan een drastische verbouwing, die weer gevolgd zou worden door afbraak van de beide houten noodgebouwen. Dat bleef erbij, zoals al opgemerkt. In de Drachtster krant van 11 februari 1970 stond te lezen: “Na vier jaar bouwactiviteit, die zowel van leraren als leerlingen veel souplesse vroeg, wordt de Technische School aan de Burg. Wuiteweg op 26 februari officieel heropend. Dat gebeurde door Mr. J.G.M. Broekman, directeurgeneraal voor het beroepsonderwijs. Net als in 1909 gebeurde de plechtigheid in de school zelf. Destijds bij de start in de “grote beneden-timmerzaal” en in 1970 in de kantine waar 400 gasten verwelkomd konden worden. In het nieuwe complex is de school van 1909 De Technische School aan de Burg. Wuiteweg niet meer terug te vinden. En omdat de uitbouw nóg niet voldoende was, bleven de houten lokalen staan op het terrein. En nu, in 2009 zal de toekomst van het gebouw aan de Burg. Wuiteweg wel niet al te lang meer zijn. Net als Vreewijk zal dit vast wel worden gesloopt om plaats te maken voor appartementen of zoiets, want het is wel een prachtige woonlocatie in het centrum van Drachten.

Organisatie en Bestuur
In 1984 was het vijfenzeventig jaar geleden dat “de Ambachtsschool van Drachten” werd gesticht, is toen is “hij” (de specifieke jongensschool), gaan samenleven met de Huishoudschool (de specifi eke meisjesschool). Beide scholen hadden inmiddels andere namen gekregen. De Ambachtsschool was in de jaren vijftig omgedoopt tot Lagere Technische School en de Huishoudschool een paar decennia later tot School voor Lager Huishoud- en Nijverheidsonderwijs”. Sinds 1 augustus 1983 zijn ze opgegaan in de “Scholengemeenschap voor Lager Beroeps Onderwijs “de Compagnons”. In de zomer van 1984 heeft directeur Sietze Roelé van de Lagere Technische School, aan de Burg. Wuiteweg, voor de laatste maal in functie een lichting voor het eindexamen geslaagde leerlingen hun diploma uitgereikt. Zijn inzet voor het onderwijs werd in 1982 gewaardeerd met de benoeming tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Het jaarverslag 1983 vermeldt 958 leerlingen. Dit is bijna 42 maal zoveel als de 23, waarmee de Ambachtsschool in 1909 is begonnen.

L .v.d. Velde & P. v.d. Velde
2009

Het bestuur in het 75 ste jaar van het bestaan van de school. Staand (vlnr) de heren R. Oostra, J.Zwart, L.Barské, T.Meetsma en M.A.H.van de Pavert. Zittend de dames A. Atsma-Hunze en C.A. Oostra-van der Meulen en de heren K.O. Schouwstra en M. Houtzager.

Met dank aan Smelnes Erfskip

Ambachtsschool.pdf